CO//AB
Een coalitie van verschillend pluimage die zich langere tijd vastbijt in één taai thema. Mijn kroonjuweel, en het zwaarste gereedschap dat ik heb.
WAAROM DIT BESTAAT
Op de voorpagina schreef ik het al: bij taaie thema's heb je alle betrokkenen nodig, en precies daar wringt het. Eén bijeenkomst helpt dan zelden. Je hebt tijd nodig, en een groep die blijft zitten als het ongemakkelijk wordt.
Er is nog iets. Patronen bínnen een organisatie zijn hardnekkig, maar daar is tenminste iemand die ze op de agenda kan zetten. Tussen organisaties ontbreekt die stem. Het patroon is van iedereen en dus van niemand: de vergadering die altijd zo loopt, de partij die stelselmatig te laat aanschuift, het onderwerp dat al drie jaar wordt doorgeschoven. Wie er iets van zegt, zet de samenwerking zelf op het spel.
Daar kan ik wél iets. Ik ben geen partij en zit in geen enkel belang, dus ik kan het patroon aanraken zonder dat iemand zijn positie verliest. Ontgroeven heet dat: uit de groef komen en anders gaan doen. Aanraken is genoeg, want daarna gaat de energie naar het bouwen van het nieuwe. Vechten tegen het oude kost meer dan het opbrengt.
WAT EEN CO//AB IS
Een co//ab loopt maanden tot jaren, rond één taai thema, met mensen uit alle hoeken die het aangaat. Bedrijven, inwoners, gemeente, onderwijs, onderzoek, maatschappelijke organisaties: wie het thema raakt, hoort erbij. Ik ontwerp het geheel en begeleid het, van de eerste verleiding tot wat er na afloop doorwerkt. En ik stap eruit op het moment dat de groep het zelf draagt.
Het thema staat voorop, niet de opdrachtgever. Dat is het verschil met het gebruikelijke traject waarin één partij een vraag uitzet en de rest meedenkt. Hier zijn het mede-eigenaren, en die committeren zich.
WAT HET VRAAGT
Een vraagstuk dat om vernieuwing schreeuwt. Complex, wat onhelder, gedeeld door meerdere partijen, en zonder standaardoplossing op de plank. De bestemming is nog onbekend, en dat is precies wat het interessant maakt.
De juiste mensen, inclusief de ongebruikelijke. Een afspiegeling van het vraagstuk zelf, en soms ook de stem van de natuur of van toekomstige generaties. De afwezigen bepalen vaker de uitkomst dan de aanwezigen.
Een aanjager, en rugdekking. Iemand die het vuur stookt, dat ben ik meestal, en iemand met gezag die voeding en bescherming regelt. Zodat de groep mag experimenteren zonder bij de eerste tegenslag te worden teruggeroepen.
Middelen die kloppen bij de ambitie. Tijd, geld en handen. Hier lopen dit soort trajecten het vaakst op stuk: de ambitie is stedelijk en de begroting is die van een middagje. We maken de schaal en de middelen aan het begin met elkaar in verhouding.
Commitment. Deelnemers brengen hun kennis, hun netwerk en hun handen in. Delen is vermenigvuldigen, mits je iets durft te delen.
HOE HET LOOPT
Een co//ab kent een aanloop, een kern en een afronding. In de aanloop maken we het thema scherp en zoek ik de mensen op, persoonlijk en één voor één. Ik begin bij wie ik ken, dan bij hun mensen, en pas daarna bij wie mij nog helemaal niet kent. Warm voor koud, want vertrouwen reist via mensen. In de kern gebeurt het werk, in een vast ritme van sessies met huiswerk ertussen. In de afronding oogsten we en geven we door.
Binnen dat ritme loopt telkens dezelfde beweging, soms in één middag en soms over anderhalf jaar.
Doorgronden. Zien wat er werkelijk speelt, achter het symptoom en achter de eerste formulering. In andermans schoenen staan, afdalen in het vraagstuk tot je er onderdeel van bent.
Ontgroeven. Het patroon aanraken dat de partijen uit elkaar houdt. Hier gaat ja-maar over in ja-en.
Verbeelden. Ruimte maken voor wat er nog niet is. Werken met wat voorhanden is, denken met je handen, en van controle naar vertrouwen bewegen.
Richten. Kiezen wat we in het klein gaan proberen, met wie, en waaraan we merken of het werkt.
Doorwerken. Zorgen dat het buiten de sessie doorloopt, in agenda's, budgetten en afspraken.
Elke samenkomst zet ik neer als een kloppende ervaring, met een kop en een staart die kloppen. Bijeenkomsten zijn schakels, geen eindpunten.
HOE DAT ERUITZAG IN GRONINGEN
Het Veranderlab Innovatie Sociale Zekerheid liep in Groningen, met de mensen die het aanging aan tafel: inwoners, ambtenaren, bestuurders. We daalden af in het vraagstuk en stonden stil bij wat we zagen. We probeerden het systeem te doorgronden en zochten naar hefboompjes, de kleine plekken waar een duw veel verschil maakt. Er kwamen ideeën uit die het stadhuis zelf niet had bedacht: keukentafelgesprekken, een andere omgang met de bijstandsuitkering, woonoplossingen voor alleenstaande ouders. Daar zijn experimenten van gemaakt.
Halverwege werden Deborah, de aanjager binnen de gemeente, en ik geïnterviewd. Dat gesprek laat vooral zien hoe taai zoiets is. De aanloop duurde langer dan we hadden gedacht, want het vertrouwen van inwoners laat zich niet versnellen, terwijl de politiek ondertussen een brief aan de raad wilde. Deborah zei het scherp: half doen kan niet, want dan haakt de inwoner af. En zelf zat ik middenin de les die op deze pagina inmiddels een belofte is, namelijk minder zelf voor de troepen staan en anderen het podium laten.
We leerden er ook iets dat de hele opzet van een co//ab bepaalt. Je kunt niet alle partijen op een dag bij elkaar schudden in de hoop dat er iets moois uit komt. Daarom heeft een co//ab een aanloop, een ritme en een eind.
WAT HET OPLEVERT
Zicht op een vraagstuk dat vastzat, en niet als abstractie maar als iets dat de deelnemers samen hebben ervaren. Oplossingsrichtingen die zijn uitgeprobeerd in plaats van alleen bedacht, met de leerervaringen die daarbij horen. Verbindingen tussen mensen en organisaties die elkaar anders nooit zo hadden gevonden. Zichtbaar resultaat op een schaal die klein genoeg is om te lukken. En energie.
Of het gelukt is, hoor ik aan wat de deelnemers zeggen. Joa joa joa, op het puntje van de stoel. Dat lukt alleen als onderweg ook het onaangename is aangeraakt, en dan hebben we het pas echt 'goed veur mekaar'.
WAAR HET VANDAAN KOMT
Nieuw is dit niet. Vijftien jaar lang bracht ik met Gave Dingen Doen mensen samen rond de vraag van één pitcher: jij een vraag, de groep erbij, jij naar huis met inzichten, contacten en acties. Daarna werkte ik met Social Labs en Veranderlabs, in het spoor van Zaid Hassan en Adam Kahane, wiens workshop ik ooit meemaakte. De praatplaat hieronder maakten we destijds voor het Veranderlab, en veel ervan geldt nog woord voor woord.
Wat co//ab toevoegt is het beginpunt. Het Veranderlab wachtte op een opdrachtgever met een vraag. Een co//ab begint bij het thema en laat de coalitie eromheen ontstaan. Daarmee wordt de vraag wie er eigenaar is meteen een gezamenlijke.
HAAK AAN
De eerste co//ab neemt nu vorm aan, samen met IKT, rond de vraag wat AI betekent voor deze stad en de mensen die er wonen en werken. Op andere plekken in de grensstreek verken ik hetzelfde.
Heb jij een taai thema waar dit bij past, of zit je aan tafel bij een samenwerking die maar niet van de grond komt? Maak an dan, en boek een moment in mijn agenda. Ik drink mijn koffie zwart en sterk.